( دانستنی های فارسی دوم )

 

پنج کلمه ی ریشه را به عنوان پنج ریشه ی درخت و مشتقات آنها را میوه های درخت به دانش آموزان معرفی می کنیم که عبارتند از :

خود : خودم ,خودت, خودمانی, خودکار, خودنویس ,... ( و هر آن چه که معنی خود دهد .)

خوردن : خوردیم,می خورند, بخورید, نخورد ,خوراک, خوردنی ,خورده اند ,... ( و هر آنچه معنی خوردن دهد )

خوش : خوشی ,خوشا, خوش نام ,خوش بو, خوش رفتار, خوش آواز,

خوش مزه     ، خوش حال , .. ( وهر آنچه معنی خوش دهد )

دو: دوشنبه, دورو, دوشاخه, دوباره , دوچرخه, دوسال ,... ( و هر آنچه معنی عدد دومی دهد.)

نو : نوروز, نوزاد, نوبهار, نوگل, سال نو, ... ( و هر آنچه معنی نو بدهد )

**************************************************

کلمه های استثنا یا کلمه های بی ریشه :

کلماتی مانند : خورشید, روشن , نوک, تو,جو, درو, موقع, جو, حوله, دور , ...جزء بدون ریشه ها هستند. لازم به ذکر است : که روشن ,دورو, موقع, جو ,حوله, دور و ... از مصوت مرکب تشکیل شده است .

مثلا : روشن = رو + شن              جو = جو              حوله = حو + له

                 

************************************************** 

سخنی در مورد تشدید  (   ّ  )

تشدید یکی از علامت های مشترک زبان عربی و فارسی می باشد و جزء صداها و حروف به حساب نمی آید, بلکه اگر بالای حرفی قرار بگیرد مشخّص می گردد که آن حرف در کلمه دو بار تکرار شده است به شرطی که :

اگر در یک کلمه صدایی در آخر یکی از بخش ها و در اوّل بخش بعدی , تکرار شود  , فقط یک بار شکل صدای تکراری را می نویسیم و به جای دیگری بالای آن علامت ( ّ ) را قرار می دهیم و هنگام تلفظ آن حرف را محکم تلفظ می نماییم .

مثال : نججار = نجّار 

مانند : بقّال, نقّاش, بنّا ,اوّل, مکّه, قلّه, بچّه, سکّه ,پلّه, ارّه, دقّت ,مدّت, مربّا, تشکّر, توجّه, امّت, تولّد,

سؤال : چرا کلمه ی ( ممکن ) تشدید ندارد ؟ زیرا هر دو صدای تکراری آن در یک بخش قرار گرفته اند .

سؤال : چرا کلمه ی ( پاک کن ) تشدید ندارد ؟ چون پاک کن از دو کلمه ی ( پاک ) و ( کن ) تشکیل شده و صدای تکراری در یک کلمه قرار ندارد تا تشدید بگیرد.

**************************************************

مبحثی در مورد حرف عین (ع)

شکل (ع) مانند (هـ ) چهار شکل دارد و مانند آن نامگذاری می شود . نام شکلهای عین : (ع) غیر آخر ( ـعـ ) وسط- (ـع )آخر چسبان  – ( ع ) آخر تنها

مهم : حرف عین در بسیاری از کلمه ها صدایی از خود ندارد و به کمک مصوت ها

 ( اَ – اِ-ا‏‏ٌ- آ- او – ایـ ) یِ قبل و بعد از خود خوانده می شود

توضیح : اگر عین در اول بخش باشد , از خودش صدایی ندارد و صدای مصوت بعد از آن است که تلفظ می گردد. مانند :علی ـ معلم ـ عید ـ عابر ـ مزرعه ـ جمعه ـ علم

اگر عین در وسط بخش باشد از خودش صدایی ندارد و صدای مصوت قبل از آن است که  کشیده تلفظ می گردد.

اما اگر عین در آخر بخش باشد به صورت ساکن تلفظ می گردد و صدای خفیفی چون همزه (ء ) خواهد داشت

مانند : جعبه ـ جمع ـ شروع ـ موقع ـ معلوم ـ شمع .

مبحثی در مورد (می)

همان طور که می دانیم (می ) به افعال نمی چسبد . اما برای باز گو کردن این مطالب برای بچه ها یاد آور می شویم :  اگر بعد از (می) سه شرط وجود داشته باشد

(می) جدا نوشته می شود :

1-اگر بعد از) می ( یک کلمه بیاید­

 2- آن کلمه معنی دهد

 3- آن کلمه کاری انجام دهد.

مانند : می رود , می برند , بر می دارد , می بارد , می بیند , می دانند , می ترسد , می کارند , می بند,می تابد, می رسند , می زند , می پرستیم , می ریزد , می اندازد , می سازند , نمی کارند , نمی کردند , می کنیم , می پزد , می دود ,......

**************************************************

یاد آوری در مورد ( خوا – استثنا ) : خا

سه کلمه ریشه را به عنوان ریشه ی درخت و مشتقات آن ها را میوه های درخت ه دانش آموزان معرفی می کنیم که عبارتند از :

خواندن ,می خوانم, بخوانید, نمی خوانند, خوانده ایم, خوانا ,خوانده باش, بخوان ,...

( و هر آنچه معنی خواندن دهد )

خوابیدن : خواب ,بخوابید, می خوابید, نمی خوابیم, خوابیده ای, تختخواب, رختخواب ,...( و هر آنچه معنی خوابیدن دهد .)

خواستن : خواستیم,می خواستید, نخواستی, خواسته اید, نمی خواست,خواهش , بخواهید, نخواهید,خود خواه ,... ( و هر آنچه معنی خواستن دهد .)

کلمه های استثنا یا کلمه های بی ریشه : خواهر, استخوان ,خوار, شیر خوار,

گوشت خوار, ماهی خوار, جهان خوار , خواجه و خوارزم و …

*************************************************

مبحثی در مورد گی ـ گان

اگر بعد از کلمه هایی که صدای آخر آنها مصوت (ـه ) آخر چسبان یا (ه) آخر تنها باشد , گی ، گان بیاید : ( ـه آخر چسبان یا ه آخر تنها تبدیل به   (-ِ- ) دوم       می شود . 

مثال : ستاره + گان = ستارِگان         بنده + گی = بندِگی

/ 1 نظر / 7 بازدید
نگار رادمنش

چه مطلب مفیدی است.[دست]